Skąd się biorą stereotypy?

Skąd się biorą stereotypy?

Czy stereotypy rzeczywiście są czymś niepożądanym? Czymś, co należy zwalczać? Na te oraz inne pytania odpowiadamy poniżej.

Pojęcie stereotypu - przynajmniej w takim znaczeniu, w jakim posługujemy się nim potocznie – jest nacechowane ujemnie. Przywykło się sądzić, że stereotypy oddalają nas od prawdy, nie pozwalają zobaczyć rzeczy takimi, jakimi one są, a także stanowią dowód małej elastyczności umysłu. Tymczasem okazuje się, że bez stereotypów nie moglibyśmy żyć.

 

Czym jest stereotyp?

Aby nie było żadnych niejasności, zdefiniujmy na wstępie samo pojęcie stereotypu. Stereotypem nazywamy nadmierne uproszczenie, generalizację odnoszącą się do danej grupy społecznej lub konkretnych członków tej grupy. Stereotyp jest wyobrażeniem, w ramach którego przypisuje się innym osobom określone cechy wyłącznie na podstawie powierzchownych oznak oraz własnych uprzedzeń.

 

Stereotypy jako pomocne narzędzie poznawcze

Dr Marta Kucharska z Instytutu Psychologii Uniwersytetu Łódzkiego wypowiada się na temat stereotypów następująco: "Nie jesteśmy w stanie funkcjonować bez stereotypów i nie jesteśmy w stanie się ich całkowicie wyzbyć, bowiem one, upraszczając świat, pomagają nam funkcjonować". Gdybyśmy byli pozbawieni wszelkich poznawczych filtrów upraszczających rzeczywistość, trudniej byłoby nam podejmować decyzje, nawet te najprostsze. Stereotypy pełnią więc funkcję orientacyjną, umożliwiają nam sprawne funkcjonowanie. Należy jednak pamiętać, by nie ulegać im w każdej sytuacji i zachować w stosunku do nich odpowiedni krytycyzm. Aby zminimalizować niepożądany wpływ stereotypów na nasze życie, powinniśmy wiedzieć, jakimi stereotypami się kierujemy i jak mogą nas postrzegać inni ludzie na podstawie powierzchownych oznak.

 

W życiu społecznym mamy do czynienia z różnego rodzaju stereotypami, dotyczącymi np. przynależności rasowej, etnicznej, wyglądu zewnętrznego, grupy zawodowej czy też płci. Jeśli stereotyp ma pozytywny wydźwięk, jak w przypadku polskiej gościnności, to nie ma specjalnie powodów do jego obalania. Ale są też stereotypy krzywdzące, które godzą w społeczny wizerunek danej grupy czy osoby. Takie stereotypy powinniśmy „odczarowywać”.